Autor:

Legenda Popiela – przekaz niemieckiego źródła XIX-wiecznego

 


Źródło

Joseph Lehmann, Magazin für die Literatur des Auslandes, tomy 21–22, 1842.

Cytat oryginalny (niem.)

„Jetzt zitterte das Land vor der Wuth und Grausamkeit des Tyrannen und beugte sich seinem Willen in sklavischem Gehorsam. Aber bald überraschte das schwelgerische Paar die Rache des Himmels. Aus den Leichen der Oheime, die nach Popiel's Willen Niemand hatte bestatten dürfen, krochen unzählbare Schaaren von Mäusen hervor und erfüllten alle Gemächer. Feste gemauerte Zimmer, Feuerbrände, Schutzmittel aller Art vermögen sie nicht von dem Könige, von dessen Gemahlin und ihren Kindern zurückzuhalten. Selbst auf einem Floß und hölzernen Thurme im Goplo-See suchen die Verfolgten vergeblich Sicherheit. Da verläßt sie Alles; die aus vielen Wunden Blutenden schließen sich in das festeste Zimmer des Schlosses ein, aber die Mäuse erreichen sie auch hier, zerfleischen sie und zehren sie so gänzlich auf, daß auch keine Spur der Leichen übrig blieb. Dann verschwanden sie spurlos.”

Tłumaczenie na język polski

„Wówczas kraj drżał przed wściekłością i okrucieństwem tyrana i uginał się przed jego wolą w niewolniczym posłuszeństwie. Lecz wkrótce rozpustną parę dosięgła kara niebios. Z ciał stryjów, których – z woli Popiela – nikt nie miał prawa pochować, wypełzły niezliczone hordy myszy i zapełniły wszystkie komnaty. Mury, ogień ani żadne środki obrony nie zdołały ich powstrzymać przed królem, jego małżonką i dziećmi. Nawet na tratwie i w drewnianej wieży na jeziorze Gopło prześladowani daremnie szukali ratunku. W końcu wszystko ich opuszcza: zakrwawieni od wielu ran zamykają się w najsilniejszej komnacie zamku, lecz myszy dosięgają ich także tam, rozszarpują i pożerają tak doszczętnie, że nie pozostaje żadna ślad ciał. Następnie znikają bez śladu.”

Uwaga badawcza:
Relacja ta wyraźnie lokalizuje ostatni etap wydarzeń na jeziorze Gopło, wspominając o tratwie i drewnianej wieży, co ma istotne znaczenie dla interpretacji topografii legendy.

II. Zmieniona geografia Gopła i Kruszwicy w świetle źródeł

Teza ogólna

Na podstawie licznych źródeł należy podkreślić, że geografia okolic Kruszwicy w okresie wczesnośredniowiecznym była zasadniczo inna niż współcześnie.

  • Crusphicia / Kruszwica miała znajdować się nad, a według Jana Długosza nawet bezpośrednio na jeziorze Gopło,

  • lustro wody Gopła było znacznie wyższe – o ok. 11 stóp,

  • miasto miało charakter wyspiarski lub półwyspiarski, podobnie jak Ostrów Lednicki.

Część współczesnych badaczy potwierdza przekazy kronikarzy średniowiecznych, iż oppidum Crusphicia leżało na wyspie jeziora Gopło.

III. Gopło jako „morze polskie” i węzeł żeglugi śródlądowej

Łucjan Tatomir – Geografia fizyczna Polski

Według Tatomira:

  • Gopło było w przeszłości zbiornikiem o znacznie większej powierzchni,

  • drewniana wieża na wyspie pełniła funkcję latarni dla żeglugi,

  • jezioro określano mianem „morza polskiego”.

Inne źródła podają, że:

  • wieżę-latarnię wzniesiono z inicjatywy zagranicznych kupców,

  • upadek znaczenia Gopła nastąpił wskutek rozbicia zbiornika na mniejsze jeziora
    (Monografie fauny Polski, PWN, 1976).

IV. Kruszwica jako stolica i twierdza naturalna

Karol Szajnocha

„Cała okolica kruszwicka była podobną do ogromnej wyspy, oblanej naokoło wodami, łączącymi Gopło z Wartą, Wisłą i Bałtykiem.”

Wawrzyniec Surowiecki

Surowiecki podkreślał:

  • wyjątkowe walory obronne położenia Kruszwicy,

  • jeziora, zatoki, bagna i odnogi Noteci czyniły ją niemal niezdobytą,

  • istnienie zamku, wałów, przekopów i grobli,

  • rozległy zasięg miasta wzdłuż grobli nad jeziorem.

Według niego Kruszwica przewyższała Gniezno i Poznań bezpieczeństwem i znaczeniem.

V. Niemcewicz – relacja podróżna

Julian Ursyn Niemcewicz (1868)

„Udałem się stamtąd do Kruszwicy, stolicy Popielów. Były długo szczątki zamku ich – Prusacy je na cegłę rozebrali – nie pozostała tylko wieża dosyć wysoka nad jeziorem Gopło. Od niej szedł niegdyś most prowadzący przez Gopło na małą wyspę, gdzie lubieżne Popiele mieli pałac swój.”

Relacja ta:

  • potwierdza istnienie mostu i wyspy,

  • wspiera tezę o wczesnośredniowiecznym kompleksie wyspiarskim.

VI. Szlaki wodne i kanały

Badania archeologiczne wykazały:

  • istnienie wczesnośredniowiecznego kanału żeglugi śródlądowej,

  • odkrycie łodzi Wieletów i reliktów archaicznych śluz w rejonie Przewłoki,

  • połączenie dorzeczy Warty i Wisły,

  • funkcjonowanie odcinka szlaku bursztynowego (Kalisz – Gopło – Wisła – Sambia).

Studien zur Cultur-Geschichte Polens

Autor opisuje:

  • liczne zatopione statki rzeczne,

  • ich zniszczenie bez badań podczas prac kanałowych,

  • dawny zbiornik wodny łączący Wartę i Noteć.

VII. Kontekst europejski

Tego typu inwestycje hydrotechniczne nie były wyjątkiem:

  • w 793 r. Karol Wielki zlecił budowę Fossa Carolina, łączącej Ren (Łabę) z Dunajem,

  • przedsięwzięcie to jest współczesne wydarzeniom legendy Popiela.

VIII. Podsumowanie interpretacyjne

Zebrane źródła:

  • wzmacniają historyczno-geograficzny realizm legendy o Popielu,

  • wskazują, że wieża na Gople mogła być realnym obiektem obronno-nawigacyjnym,

  • tłumaczą, dlaczego Kruszwica była centrum władzy, handlu i żeglugi,

  • pokazują, że legenda nie powstała w próżni, lecz na tle rzeczywistej topografii i infrastruktury wodnej.

opr. CzatGPT

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty