Kruszwica (Crusphicia) i jezioro Gopło jako centrum wczesnośredniowiecznego organizmu państwowego
1. Hipoteza istnienia rozległego organizmu państwowego
Na podstawie licznych przekazów źródłowych można postawić hipotezę istnienia we wczesnym średniowieczu zorganizowanego, rozległego terytorialnie organizmu państwowego, obejmującego znaczne obszary dzisiejszych ziem polskich oraz Pomorze.
Źródła sugerują, że:
władca nie był dziedziczony automatycznie,
lecz wybierany i zatwierdzany przez kolegium książąt i elektorów,
w skład którego wchodzić miało m.in. 20 książąt pomorskich, pochodzących z jednej dynastii.
Model ten wskazuje na ustrój federacyjno-elekcyjny, odmienny od późniejszej monarchii dynastycznej Piastów.
2. Zagłada dynastii i wydarzenia w Crusphicia oppidum
Kilka niezależnych źródeł wspomina o nagłej śmierci całej dynastii elektorskiej, do której miało dojść podczas uczty w ówczesnym Crusphicia oppidum (identyfikowanym z Kruszwicą albo Kruschwitz na Łużycach).
Według przekazów:
członkowie kolegium zostali otruci podczas biesiady,
umierali „jeszcze przy stole, nim skończyła się runda toastu”,
ich ciała wrzucono do jeziora Gopło.
Motyw ten pojawia się w wielu wariantach, lecz rdzeń opowieści pozostaje spójny: gwałtowne przerwanie ciągłości władzy i zagłada elity politycznej.
3. Geografia Gopła i lokalizacja Crusphicii
Analiza źródeł historycznych i badań przyrodniczych wskazuje jednoznacznie, że ówczesna geografia regionu była zasadniczo odmienna od współczesnej.
Według Jana Długosza Crusphicia leżała nad, a nawet bezpośrednio na jeziorze Gopło.
Poziom lustra wody był w XV w. o ok. 6,2 m wyższy niż obecnie [1].
Inne źródła wskazują, że we wcześniejszych stuleciach poziom ten był jeszcze wyższy – nawet o kolejne 11 stóp.
Część badaczy potwierdza, że:
ówczesne oppidum Crusphicia mogło znajdować się na wyspie jeziora Gopło, analogicznie do Ostrowa Lednickiego.
4. Gopło jako „morze polskie” i oś komunikacyjna
Kroniki i opracowania XIX- i XX-wieczne podkreślają wyjątkową rolę Gopła jako centralnego węzła żeglugi śródlądowej.
Śródlądowa droga wodna:
łączyła Odrę, Wartę i Wisłę,
pozwalała ominąć niebezpieczne wybrzeża Bałtyku,
przyniosła Kruszwicy ogromne bogactwo jako miastu leżącemu na przecięciu szlaków wodnych.
Łucjan Tatomir pisał:
„Drewniana wieża na wyspie na jeziorze służyć miała za latarnię owego polskiego morza, jak podówczas zwano ten znacznej wielkości zbiornik wodny.”
Źródło:
Ł. Tatomir, Geografia fizyczna Polski, t. I.
Inne źródła podają, że:
latarnię – wieżę na jeziorze – wznieśli zagraniczni (proto-hanzeatyccy) kupcy.
Według Monografii fauny Polski (PWN, 1976) obniżenie poziomu Gopła nastąpiło wskutek:
rozpadu zbiornika na mniejsze jeziora,
zmian hydrologicznych i osuszania kotlin.
5. Kruszwica jako twierdza wodna i stolica
Karol Szajnocha:
„Cała okolica kruszwicka była podobną do ogromnej wyspy, oblanej naokoło wodami, łączącymi Gopło z Wartą, Wisłą i Bałtykiem.”
Takie położenie czyniło Kruszwicę:
łatwą do obrony,
trudną do zdobycia nawet przy otwartej wojnie.
Już Popelus I, poprzednik Popiela II, miał:
przenieść stolicę państwa do Kruszwicy.
Wawrzyniec Surowiecki pisał:
„Z jednej strony długie i otwarte jezioro, z drugich głębokie zatoki, cieśniny, odnogi Noteci i nieprzebyte bagna czyniły do niej przystęp trudny… cała ta posada była podobną do ogromnej wyspy oblanej naokoło wodami.”
Źródło:
W. Surowiecki, Dzieła, wyd. K.J. Turowskiego, 1861.
6. Relacja Juliana Ursyna Niemcewicza
„Udałem się stamtąd do Kruszwicy, stolicy Popielów. Były długo szczątki zamku ich – Prusacy je na cegłę rozebrali. Nie pozostała tylko wieża dosyć wysoka nad jeziorem Gopło. Od niej szedł niegdyś most prowadzący przez Gopło na małą wyspę, gdzie Popiele mieli pałac swój.”
Źródło:
J.U. Niemcewicz, Pamiętniki czasów moich, 1868.
7. Kanały, Przewłoka i szlak bursztynowy
Badania archeologiczne potwierdziły istnienie:
wczesnośredniowiecznego kanału żeglugowego łączącego dorzecza Warty i Wisły,
wyposażonego w drewniane śluzy.
W rejonie zwanym Przewłoką:
przeciągano łodzie zmierzające szlakiem bursztynowym,
odkryto dobrze zachowaną łódź Wieletów oraz szczątki śluzy.
„Znaleziona śluza może być najstarszą w Europie, a być może i na świecie.”
Źródło:
http://www.ttt.turek.net.pl/?action=informacje&idin=14&ids=3
Szlak ten prowadził:
z okolic Kalisza,
przez Gopło i Wisłę,
aż na półwysep Sambia nad Bałtykiem.
Analogicznym przedsięwzięciem była Fossa Carolina (793 r.), łącząca Łabę i Dunaj, zbudowana z rozkazu Karola Wielkiego.
8. Popiel i zagłada dynastii – przekaz Lelewela
Joachim Lelewel:
„Za namową Niemki żony swojej udał on chorobę i jakoby umierając sprosił stryjów swoich, których częstując wszystkich razem wytruł… Z ciał tych potrutych stryjów w jezioro Gopło powrzucanych wyszła wielka moc szczurów i myszy… Takim przypadkiem zginął dom panujących.”
Źródło:
J. Lelewel, Polska, dzieje i rzeczy jej.
opr. CzatGPT
Komentarze
Prześlij komentarz